Θέμα 56 από 64· Ευημερία, ισότητα και κοινωνικοί δείκτες

Διαγενεακή ισότητα και προεξόφληση βιωσιμότητας

Η προεξόφληση μελλοντικών κοστών και οφελών σε παρούσα αξία είναι τυπική πρακτική στη δημόσια αξιολόγηση — βλ. τον κοινωνικό προεξοφλητικό συντελεστή — αλλά κάθε θετικός προεξοφλητικός συντελεστής, ανατοκιζόμενος επί δεκαετίες ή αιώνες, συρρικνώνει το μακρινό μέλλον προς το μηδέν σε σημερινούς όρους. Για αποφάσεις με συνέπειες έναν αιώνα ή περισσότερο μακριά — κλιματική αλλαγή, πυρηνικά απόβλητα, απώλεια βιοποικιλότητας, βιωσιμότητα συντάξεων — αυτό το μαθηματικό γεγονός γίνεται ηθικό: η τυπική προεξόφληση μπορεί να κάνει την καταστροφική βλάβη στις μελλοντικές γενιές να φαίνεται, σε παρούσα αξία, μετά βίας άξια αποφυγής.

Γιατί έχει σημασία

Η εξίσωση του Ramsey, που εξήγαγε ο Frank Ramsey το 1928, αναλύει τον προεξοφλητικό συντελεστή σε δύο συνιστώσες: την καθαρή προτίμηση χρόνου (δ, πόσο απλώς προτιμούμε το τώρα από το αργότερα, ανεξάρτητα από τον πλούτο) και το αποτέλεσμα αύξησης του πλούτου (η×g, πόσο προεξοφλούμε επειδή οι μελλοντικές γενιές αναμένονται να είναι πλουσιότερες, οπότε μια επιπλέον λίρα μετράει λιγότερο γι' αυτές). Ο τυπικός μακροπρόθεσμος προεξοφλητικός συντελεστής του Green Book του ΗΒ χτίζεται πάνω σε αυτή την εξίσωση και ακολουθεί φθίνουσα κλίμακα αντί για σταθερό συντελεστή — σχεδιασμός με ρίζες στο έργο του Martin Weitzman για την «προεξόφληση γάμμα», που δείχνει ότι όταν ο ίδιος ο μελλοντικός προεξοφλητικός συντελεστής είναι αβέβαιος, ο ισοδύναμος βεβαιότητας συντελεστής που πρέπει να εφαρμόζετε μειώνεται μαθηματικά με τον χρόνο, επειδή τα σενάρια χαμηλού συντελεστή αρχίζουν να κυριαρχούν όσο πιο μακριά κοιτάτε. Η Stern Review για την Οικονομία της Κλιματικής Αλλαγής (2006), υπό τη διεύθυνση του Sir Nicholas Stern, πήρε την ηθική συζήτηση παραπέρα: ο Stern υποστήριξε ότι η καθαρή προτίμηση χρόνου πρέπει να τεθεί κοντά στο μηδέν (χρησιμοποίησε δ ≈ 0,1%, που αντανακλά μόνο τη μικρή πιθανότητα καταστροφής που θα τερμάτιζε τον πολιτισμό, όχι γνήσια προτίμηση του παρόντος έναντι του μέλλοντος), παράγοντας πολύ χαμηλότερο ενεργό προεξοφλητικό συντελεστή από τη συμβατική πρακτική του Green Book και, αντίστοιχα, πολύ μεγαλύτερη υπόθεση για κλιματική δράση σήμερα. Οι επικριτές (κυρίως ο William Nordhaus) υποστήριξαν ότι ο σχεδόν μηδενικός συντελεστής του Stern ήταν ηθικά υπερασπίσιμος αλλά ασυμβίβαστος με την πραγματικά παρατηρούμενη συμπεριφορά αποταμίευσης και επένδυσης. Η διαφωνία δεν είναι τεχνική υποσημείωση — είναι ο μεγαλύτερος μεμονωμένος λόγος για τον οποίο δύο εξίσου αυστηροί οικονομολόγοι μπορούν να καταλήξουν σε άγρια διαφορετικά συμπεράσματα για το πόσα πρέπει να θυσιάσει η παρούσα γενιά για το μέλλον, και είναι ο λόγος που το λογισμικό που υποστηρίζει αξιολόγηση μακροπρόθεσμων δημόσιων επενδύσεων πρέπει να εκθέτει τις παραδοχές προεξόφλησής του και να μην τις θάβει σε μια προεπιλογή λογιστικού φύλλου.

Τα μαθηματικά

Εξίσωση Ramsey:   r = δ + η × g

  r = κοινωνικός προεξοφλητικός συντελεστής
  δ = καθαρή προτίμηση χρόνου (ρυθμός ανυπομονησίας, ανεξάρτητος από τον πλούτο)
  η = ελαστικότητα της οριακής ωφέλειας της κατανάλωσης (φθίνουσα αξία
      της επιπλέον κατανάλωσης καθώς οι άνθρωποι πλουτίζουν)
  g = αναμενόμενος ρυθμός ανάπτυξης της κατά κεφαλήν κατανάλωσης

Φθίνουσα μακροπρόθεσμη κλίμακα Green Book (προσεγγιστική, τρέχουσες δημοσιευμένες ζώνες):
  Έτη 0–30:    3,5%
  Έτη 31–75:   3,0%
  Έτη 76–125:  2,5%
  Έτη 126–200: 2,0%
  Έτη 201–300: 1,5%
  Έτη 301+:    1,0%

Παράμετροι Stern Review: δ ≈ 0,1%, η = 1, g ≈ 1,3%  → r ≈ 1,4%

Επεξεργασμένο παράδειγμα

Σημερινή αξία £1 αποτραπείσας βλάβης σε 100 έτη, υπό τρία καθεστώτα προεξόφλησης:

Σταθερός βραχυπρόθεσμος συντελεστής Green Book (3,5%, σταθερός για 100 έτη):
  PV = 1 / (1,035)^100 ≈ 1 / 31,19 ≈ £0,032   (3,2 πέννες)

Φθίνουσα κλίμακα Green Book (3,5% για έτη 1–30, 3,0% για έτη 31–75,
2,5% για έτη 76–100):
  συντελεστής(1–30)   = 1,035^30  ≈ 2,807
  συντελεστής(31–75)  = 1,03^45   ≈ 3,782
  συντελεστής(76–100) = 1,025^25  ≈ 1,854
  συνολικός συντελεστής ≈ 2,807 × 3,782 × 1,854 ≈ 19,68
  PV = 1 / 19,68 ≈ £0,051   (5,1 πέννες)

Καθαρή προτίμηση χρόνου τύπου Stern κοντά στο μηδέν (r ≈ 1,4% σταθερός):
  PV = 1 / (1,014)^100 ≈ 1 / 3,997 ≈ £0,250   (25,0 πέννες)

Η ίδια £1 βλάβης που αποφεύγεται σε έναν αιώνα αξίζει σήμερα 3,2π, 5,1π ή 25π ανάλογα καθαρά με το ποια σύμβαση προεξόφλησης χρησιμοποιείται — σχεδόν οκταπλάσιο εύρος που καθορίζει αν ένα έργο μετριασμού της κλιματικής αλλαγής με υψηλό εκ των προτέρων κόστος και απόδοση έναν αιώνα μετά περνά καν ένα όριο θετικού NPV. Αυτός είναι ο μηχανισμός πίσω από την κεντρική προειδοποίηση του θέματος: σε οποιονδήποτε ουσιαστικά θετικό σταθερό συντελεστή, η αρκούντως απομακρυσμένη μελλοντική βλάβη διαγράφεται αριθμητικά από την αξιολόγηση, ανεξάρτητα από την πραγματική της σοβαρότητα.

Σύνδεση με τη μηχανική λογισμικού

  • Κάθε εργαλείο αξιολόγησης ή επιχειρηματικής περίπτωσης μακρού ορίζοντα (υποδομές, κλιματική προσαρμογή, μοντελοποίηση συντάξεων) πρέπει να υλοποιεί τη φθίνουσα κλίμακα του Green Book και όχι έναν μοναδικό σταθερό συντελεστή — μια προεπιλογή σταθερού συντελεστή ενσωματώνει σιωπηλά πολύ ισχυρότερη μεροληψία κατά του μέλλοντος από ό,τι καθορίζει ο τρέχων οδηγός της βρετανικής κυβέρνησης.
  • Ο προεξοφλητικός συντελεστής και ο ορίζοντας πρέπει πάντα να εκτίθενται ως ορατές, ελέγξιμες παράμετροι στο λογισμικό αξιολόγησης, με την ευαισθησία του υπολογισμού σε αυτές να εμφανίζεται ρητά (όπως στο παραπάνω επεξεργασμένο παράδειγμα) — η ταφή του συντελεστή σε ένα αρχείο ρυθμίσεων προσκαλεί ακριβώς την «κρυφή ηθική επιλογή» για την οποία προειδοποιεί η διαμάχη Stern-Nordhaus· αυτό ζευγαρώνει με το σημείο διαφάνειας που τέθηκε στη λογιστική φυσικού κεφαλαίου και στηρίζει γενικά το θέμα του κοινωνικού προεξοφλητικού συντελεστή.
  • Όπου τα οφέλη ενός προγράμματος είναι ρητά διαγενεακά (αντιπλημμυρική προστασία, αποκατάσταση φυσικού κεφαλαίου, μακροπρόθεσμη ψηφιακή υποδομή), μια κοινωνική ανάλυση κόστους-οφέλους πρέπει να αναφέρει αποτελέσματα υπό τουλάχιστον δύο παραδοχές προεξόφλησης (τυπικό Green Book και περίπτωση ευαισθησίας χαμηλού συντελεστή) και όχι μία σημειακή εκτίμηση, ώστε οι λήπτες αποφάσεων να βλέπουν πώς η επιλογή προεξοφλητικού συντελεστή από μόνη της μετακινεί την απάντηση.

Παγίδες

  • Η παρουσίαση ενός μοναδικού προεξοφλημένου NPV χωρίς εύρος ευαισθησίας — δεδομένου του πόσο ο προεξοφλητικός συντελεστής από μόνος του αλλάζει την απάντηση για έργα μακρού ορίζοντα, ένα NPV ενός συντελεστή υπερβάλλει ουσιωδώς την ακρίβεια· αναφέρετε πάντα ένα εύρος που καλύπτει τουλάχιστον το τυπικό Green Book και ένα σενάριο χαμηλού συντελεστή.
  • Η εφαρμογή του βραχυπρόθεσμου σταθερού συντελεστή (3,5%) σε πολυαιωνική αξιολόγηση — ο ίδιος ο οδηγός του Green Book καθορίζει τη φθίνουσα κλίμακα ακριβώς επειδή ο σταθερός συντελεστής κρίθηκε ακατάλληλος πέραν των περίπου 30 ετών· η χρήση του ούτως ή άλλως υποτιμά τα μακροπρόθεσμα κόστη.
  • Η αντιμετώπιση του δ (καθαρή προτίμηση χρόνου) ως καθαρά τεχνικής παραμέτρου — η σχεδόν μηδενική τιμή του Stern και η υψηλότερη σιωπηρή τιμή του Green Book είναι και οι δύο υπερασπίσιμες μόνο ως ηθικές θέσεις για το πόσο βάρος οφείλει το παρόν στο μέλλον, όχι ως εμπειρικά «σωστοί» ή «λανθασμένοι» αριθμοί· το λογισμικό πρέπει να κάνει ορατή την παραδοχή αντί να παρουσιάζει έναν αριθμό ως αντικειμενικά σωστό.

Πηγές

  • Stern N. «The Economics of Climate Change: The Stern Review.» Cambridge University Press, 2006.
  • Ramsey FP. «A Mathematical Theory of Saving.» The Economic Journal, 1928.
  • Weitzman ML. «Gamma Discounting.» American Economic Review, 2001.
  • HM Treasury. «The Green Book: Central Government Guidance on Appraisal and Evaluation» (Παράρτημα 6, κλίμακα προεξοφλητικού συντελεστή).
  • Nordhaus WD. «A Review of the Stern Review on the Economics of Climate Change.» Journal of Economic Literature, 2007.