Batu na 35 cikin 64· Ma'aunin ɓangaren zamantakewa da bayar da agaji
Ƙimar Haɗaka (Blended Value)
Ƙimar haɗaka (blended value) ita ce shawarar Jed Emerson cewa duk wani aikin ƙungiya da zuba jari yana ƙirƙirar ƙima a lokaci ɗaya ta hanyoyi uku — tattalin arziki, zamantakewa, da muhalli — kuma waɗannan ba riba uku ne dabam da za a yi musayarsu da juna ba, sai dai guda ɗaya ƙima da ba za a raba ba. A tsarin Emerson, babu irin abin da ake kira riba ta kuɗi tsantsa ko ta zamantakewa tsantsa; kowane fam da aka kashe, aka zuba jari, ko aka bayar yana haifar da wani haɗin dukan uku.
Dalilin da ya sa yake da muhimmanci
Emerson ya bayyana ra'ayin a cikin "The Blended Value Proposition: Integrating Social and Financial Returns" (California Management Review, 2003), wanda aka rubuta kai tsaye a kan al'adar ƙarni na ashirin ta rarraba jari zuwa rumbuna biyu — sadaka, wadda ake tsammanin za ta samar da riba ta zamantakewa kuma ta yafe riba ta kuɗi gaba ɗaya, da zuba jari, wanda ake tsammanin zai samar da riba ta kuɗi kuma ya ɗauki tasirin zamantakewa ko muhalli a matsayin abu na waje (externality). Hujjar Emerson ita ce wannan rarrabawa ƙarya ce koyaushe: tallafin da ke ba da kuɗi ga ƙungiya mara kyakkyawan gudanarwa yana lalata ƙima a dukan hanyoyi uku, kuma kasuwanci mai riba da ke gurɓata kogi shi ma yana lalata ƙima a dukan hanyoyi uku, ko da yaya ribar masu hannun jarinsa take a takarda.
Ra'ayin yana tafiya daidai da "triple bottom line" na John Elkington (mutane, duniya, riba), wanda aka ƙirƙira a 1994 kuma aka haɓaka a littafinsa na 1997 "Cannibals with Forks," wanda ya tura kamfanoni su bayar da rahoto kan aikin zamantakewa da muhalli tare da aikin kuɗi. Ƙimar haɗaka ta ƙara tura wannan dabara cikin rabon jari kansa, kuma ita ce kakan ilimi na fannin zuba jari mai tasiri (impact investing): Global Impact Investing Network (GIIN), da aka kafa a 2009, tana wanzuwa musamman don gina kayayyakin more rayuwa — ciki har da kundin ma'aunin IRIS+, duba rahoton sakamakon tallafi — wanda ke ba mai zuba jari damar auna haɗakar da gaske maimakon iƙirarta.
Lissafi
Ƙimar haɗaka tsari ne, ba dabara ba, kuma Emerson ya yi gargaɗi a fili game da rage ta zuwa jimillar maki uku mai sauƙi. Tsarin da ya gabatar:
Kowace naúrar jari da aka tura (tallafi, zuba jari, kwangila, sayayya) tana samar da:
- tasirin tattalin arziki (ribar kuɗi, kuɗin da aka tsira, kuɗin shiga da aka samar)
- tasirin zamantakewa (walwala, iyawa, sauyin daidaito ga mutane)
- tasirin muhalli (arzikin ƙasa da aka kare, aka lalata, ko aka dawo da shi)
Ba a inganta waɗannan dabam sannan a jimlace su ba. Shawarar da ke ƙara
layin tattalin arziki yayin da take lalata layin zamantakewa ba "ƙimar haɗaka
da kuɗi ba" — shawara ce da ke lalata ƙima gaba ɗaya, shi ke nan.
A aikace, ƙungiyoyi suna kimanta haɗakar da katin maki (scorecard): sunayen alamomi a kowane layi, ana bayar da rahoto tare, ba a cire wa juna zuwa lamba ɗaya ba. Wannan shi ne ilhamar da ke bayan dawowar jari ta zamantakewa (wadda take ƙoƙarin cire wa juna a kuɗi) da lissafin arzikin ƙasa (wanda yake yin haka ga layin muhalli) — duka biyun amsoshi ne na ɓangare, na layi guda, ga tambayar da ƙimar haɗaka take yi gaba ɗaya.
Misali aiki
Mai zuba jari mai tasiri yana zaɓa tsakanin rance biyu na £500,000:
- Rance A: ga wani kasuwancin zamantakewa da ke gudanar da wurin cin abinci na horar da aiki ga tsoffin masu laifi, a ruwa 2% (ƙasa da 6% na kasuwa ga bashi mai haɗari makamancinsa), ana tsammanin zai sanya mutane 40/shekara cikin aiki mai ɗorewa.
- Rance B: rancen ruwan kasuwa 6% ga kasuwancin kayan sayarwa na al'ada ba tare da wata manufa ta zamantakewa ko muhalli da aka bayyana ba.
Ra'ayin kuɗi kaɗai yana fifita B (6% > 2%). Ra'ayin ƙimar haɗaka yana tambayar mai zuba jari ya bayyana dukan layuka uku ga duka biyun:
| Tattalin arziki (na shekara) | Zamantakewa (na shekara) | Muhalli | |
|---|---|---|---|
| Rance A | £10,000 ruwa | Mutane 40 aka sanya cikin aiki; kowace shekarar wuri tana ɗauke da tanadin kauce wa sake aikata laifi ga gwamnati mai yiwuwa, daga nazarin kuɗin sake aikata laifi na Ma'aikatar Shari'a | Tsaka-tsaki |
| Rance B | £30,000 ruwa | Babu wanda aka bayyana | Tsaka-tsaki |
Ribar haɗakar Rance A tana fin ta B a fili da zarar an yi wa layin zamantakewa kuɗi, ko da layin kuɗinsa kaɗai ya yi rashin nasara ga Rance B da £20,000 a shekara. Ƙimar haɗaka ba ta gaya wa mai zuba jari ya yi watsi da gibin £20,000 ba — tana gaya masa kada ya yi kamar ita ce lambar da ke akwai kaɗai.
Alaƙa da injiniyancin manhaja
Manhajar bayar da rahoto ko sarrafa jerin jari ga gidauniyoyi, asusun tasiri, ko ƙungiyoyin ba da kwangila na ƙananan hukumomi galibi ana gina ta da littafin kuɗi a matsayin babban samfurin bayanai da filayen zamantakewa ko muhalli a matsayin bayanan rubutu na kyauta da aka ƙara. Ƙimar haɗaka tana nuna akasin ƙira: rafukan ƙima uku na farko, masu tsari daidai, haɗe da kowane rikodin ciniki ko tallafi, kowanne da naúrarsa, tushensa, da matakin amincewa, ana nuna su tare maimakon cire wa juna zuwa maki guda mai ɓatarwa na daidaito. Duba dawowar jari ta zamantakewa da katin maki na ƙimar jama'a don hanyoyi biyu masu tsari na gina wannan nuni ba tare da rushe haɗakar ba.
Tarkuna
- Jimlace layuka uku zuwa lamba guda. Rubuce-rubucen Emerson da kansa suna gargaɗi game da wannan; lambar haɗaka guda ɗaya tana ɓoye ainihin layin da yake aiki kuma tana gayyatar zaɓen abin da ya dace kawai.
- Wanke haɗaka (blend-washing). Iƙirarin layin zamantakewa ko muhalli mai ƙarfi ba tare da alama mai suna ko hanyar auna ba, don tabbatar da ribar kuɗi ƙasa da ta kasuwa wadda in ba haka ba za ta yi kama da rashin aiki mai kyau.
- Yin watsi da haɗaka mara kyau. Shirin da ya yi nasara a kuɗi na iya samun layin zamantakewa ko muhalli mara kyau; ƙimar haɗaka tana buƙatar rahoton mummunan labari a kowane layi, ba kyakkyawan labari a layi ɗaya kawai ba.
Majiyoyi
- Emerson J. "The Blended Value Proposition: Integrating Social and Financial Returns." California Management Review, 2003;45(4). https://www.blendedvalue.org/
- Elkington J. "Cannibals with Forks: The Triple Bottom Line of 21st Century Business." Capstone, 1997.
- Global Impact Investing Network (GIIN), About IRIS+. https://iris.thegiin.org/about/