Efni 27 af 64· Árangurs- og afhendingarmælikvarðar hins opinbera

Ábyrgð byggð á útkomu (OBA)

Ábyrgð byggð á útkomu (Outcomes-Based Accountability), einnig kölluð ábyrgð byggð á árangri (Results-Based Accountability, RBA), er rammi Mark Friedman til að aðgreina tvær spurningar sem skýrslugjöf í opinbera geiranum blandar saman af vana: „vegnar þýðinu vel?“ (ábyrgð á þýði) og „vegnar þessari tilteknu áætlun vel?“ (ábyrgð á frammistöðu). Að rugla þessu tvennu saman er, að sögn Friedman, algengasta einstaka ástæða þess að vel reknar áætlanir fá skömm fyrir þróun á þýði sem þær höfðu aldrei vald til að hreyfa.

Hvers vegna það skiptir máli

Friedman setti rammann fram í Trying Hard Is Not Good Enough (2005), með þeim rökum að mest opinber skýrslugjöf annaðhvort drekkir ákvörðunaraðilum í tölfræði á þýðisstigi sem engin ein stofnun stýrir (tíðni unglingaþungana, atvinnuleysi, lífslíkur) eða drekkir þeim í talningu á starfsemi á áætlunarstigi (skjólstæðingar sem komu, tilvísanir sem gerðar voru) sem segir ekkert um hvort líf nokkurs hafi batnað. Framlag RBA er lítið, agað orðasafn sem heldur þessu tvennu aðskildu: árangur á þýðisstigi (velferðarskilyrði fyrir heilt þýði, eins og „börn fæðast heilbrigð“) tilheyrir engri einni stofnun og krefst margra samstarfsaðila sem hreyfa sig saman; frammistöðumælikvarðar (hversu vel tiltekin áætlun þjónar tilteknum skjólstæðingum sínum) tilheyra einni stofnun og ætti aðeins að dæma gegn því sem sú stofnun getur í raun haft áhrif á. „Þrjár frammistöðuspurningar“ Friedman — hversu mikið gerðum við, hversu vel gerðum við það og er einhver betur settur? — eru nú felldar inn í samningagerð um mannúðarþjónustu í ríkjum og sýslum Bandaríkjanna og, í gegnum RBA-samræmdu ráðgjafarstofuna og verkfærakistuna Clear Impact, víða notaðar í innkaupum sveitarfélaga á þjónustu í Bretlandi og samveldislöndum. Hagnýtu álitamálin eru samningsbundin: húsnæðisáætlun ætti ekki að missa fjármögnun því húsnæðisleysi í borginni jókst af þjóðhagslegum orsökum utan áhrifasviðs hennar, en hún ætti sannarlega að missa fjármögnun ef eigin skjólstæðingar hennar fá ekki húsnæði.

Stærðfræðin

Ábyrgð á þýði (heildarmyndin sem samfélag, svæði eða þjóð deilir):
  Árangur        — velferðarskilyrði (t.d. „íbúar búa við efnahagslegt öryggi“)
  Vísir/vísar    — mælikvarði á það skilyrði (t.d. atvinnuleysi, miðgildi heimilistekna)
  → engin ein áætlun á vísinn; hreyfing krefst margra framlagsaðila

Ábyrgð á frammistöðu (það sem ein áætlun ber ábyrgð á):
  Hve mikið gerðum við?     — umfang starfsemi (skjólstæðingar sem fengu þjónustu, einingar afhentar)
  Hve vel gerðum við það?   — gæði/skilvirkni (% sem ljúka áætlun, kostnaður á skjólstæðing)
  Er einhver betur settur?  — útkoman sem skiptir máli (% í vinnu 6 mánuðum eftir
                               áætlun, fyrir/eftir eða gegn samanburðarhópi)

Áætlun er dæmd á þriðju frammistöðuspurningunni, aldrei á þýðisvísinum beint,
nema umfang hennar og hönnun gætu sennilega hreyft hann ein og sér.

Dæmi útreiknað

Atvinnustuðningsáætlun fjármögnuð af borg, 500 þátttakendur á ári, samið við sveitarfélag undir frammistöðuramma í anda RBA:

Þýðisvísir (samhengi, ekki stigakort áætlunarinnar):
  Atvinnuleysi í borginni: 6,2% (upp úr 5,8% árið áður, vegna lokunar verksmiðju
  utan stjórnar áætlunarinnar)

Frammistöðumælikvarðar (raunveruleg ábyrgð áætlunarinnar):
  Hve mikið:   500 þátttakendur skráðir (markmið 480) — náð
  Hve vel:     78% lokahlutfall; kostnaður á hvern sem lýkur = 340.000 £ / 390 ljúka ≈ 872 £
  Betur settir: af 390 sem ljúka eru 260 í varanlegri vinnu eftir 6 mánuði = 66,7%
                á móti 41% hjá pöruðum samanburðarhópi (sjá mótstaðreyndagreining)

Samkvæmt lestri á ábyrgð á þýði lítur áætlunin út fyrir að vera að mistakast — atvinnuleysi í borginni jókst á hennar vakt. Samkvæmt lestri RBA á ábyrgð á frammistöðu gengur áætluninni vel: hún náði umfangsmarkmiði sínu, hélt gæðum stöðugum og skilaði atvinnuútkomu 25,7 prósentustigum yfir pöruðum samanburðarhópi, á meðan þýðisvísirinn hreyfðist af ástæðum (lokun verksmiðju) alfarið utan stjórnar áætlunarinnar.

Tengsl við hugbúnaðarverkfræði

RBA varpast beint á kunnuglegan SRE-greinarmun: þýðisvísar eru eins og viðskiptastigs leiðarstjörnumælikvarðar sem ekkert eitt verkfræðiteymi á frá upphafi til enda (tekjur fyrirtækis, markaðshlutdeild), á meðan frammistöðumælikvarðar eru eins og þjónustustigsmarkmið (SLO) eigin teymis — það sem hönnunarákvarðanir þess teymis hreyfa í raun. Mælaborð sem tilkynnir hvort tveggja án þess að merkja hvort er hvað býður upp á einmitt þá rangeignun sem RBA var smíðuð til að koma í veg fyrir: bakvaktarverkfræðingur sem fær skömm fyrir mælikvarða sem háð teymi stýrir. Þegar pantað er eða smíðað skýrslutól fyrir útkomusamninga skal byggja „hve mikið / hve vel / betur settir“ þríeykið sem fyrsta flokks, aðskilið síanlega reiti í stað einnar blandaðrar lykilmælikvarða — sami agi og að aðgreina leiðandi og eftirbátandi vísa í lykilárangursmælikvarðar opinbera geirans. RBA er einnig ábyrgðarrökfræðin undir greiðsla eftir árangri og skuldabréf með samfélagsáhrifum (PbR/SIB): PbR-samningur getur aðeins sanngjarnt greitt á frammistöðumælikvarðanum „betur settir“, aldrei á þýðisvísinum, nema inngripið sé raunverulega ráðandi áhrifaþáttur hans.

Gildrur

  • Að greiða eða refsa áætlun miðað við þýðisvísi sem hún getur ekki stjórnað: þetta er einstöku mistökin sem RBA er til að koma í veg fyrir; rekjaðu alltaf hvort áætlunin sé stór eða smár framlagsaðili að þýðisárangrinum áður en afleiðingar eru tengdar henni.
  • Að tilkynna „hve mikið“ eins og það væri „betur settir“: talning á starfsemi (skjólstæðingar sem fengu þjónustu) eru auðveldustu gögnin að safna og þau upplýsandi minnst; krefstu þess að spurningunni „er einhver betur settur“ sé svarað með raunverulegum útkomugögnum, helst gegn mótstaðreynd (sjá mótstaðreyndagreining).
  • Að líta á RBA-vísa sem óbreytanlega að eilífu: aðferð Friedman er skýrt endurtekin — hringur „gögn, saga, hvað virkar, framkvæmdaáætlun“ — ekki einskiptis hönnunaræfing á stigakorti.
  • Enginn samanburðarhópur fyrir „betur settir“: breyting fyrir/eftir án mótstaðreyndar rugla saman áhrifum áætlunarinnar og þeirri þróun sem þýðið hefði sýnt hvort eð er.

Heimildir