หัวข้อที่ 49 จาก 64· ความอยู่ดีมีสุข ความเสมอภาค และตัวชี้วัดทางสังคม
ทางเลือกแทน GDP
ทางเลือกแทน GDP คือตัวชี้วัดที่สร้างขึ้นเพื่อจับสิ่งที่ผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) มองข้ามตามโครงสร้าง: งานดูแลที่ไม่ได้รับค่าจ้าง การสูญสิ้นของสิ่งแวดล้อม การกระจายรายได้ และการเติบโตช่วยให้ชีวิตดีขึ้นจริงหรือไม่ ที่รู้จักกันดีที่สุดคือ Genuine Progress Indicator (GPI) และดัชนีความสุขมวลรวมประชาชาติ (Gross National Happiness, GNH) ของภูฏาน; ข้อเสนอให้พิจารณาอย่างจริงจังถูกเสนอด้วยอิทธิพลสูงสุดโดยคณะกรรมาธิการ Stiglitz-Sen-Fitoussi ปี 2009 สำหรับวิศวกรที่สร้างแดชบอร์ดหรือระบบ KPI ของรัฐบาล "ตัวเลขใดนับเป็นความก้าวหน้า" เป็นการตัดสินใจเชิงการออกแบบที่มีผลจริงต่อสิ่งที่ได้รับเงินทุน
เหตุใดจึงสำคัญ
ไซมอน คุซเนตส์ (Simon Kuznets) ผู้สร้างบัญชีประชาชาติสหรัฐอเมริกาในทศวรรษ 1930 เตือนสภาคองเกรสในปี 1934 ว่า "สวัสดิการของชาติแทบอนุมานจากการวัดรายได้ประชาชาติไม่ได้" — ข้อสังเกตที่ตัวเลขเติบโตเลยไปแทบจะทันที GDP นับการทำความสะอาดน้ำมันรั่วเป็นการเติบโต และการเลี้ยงดูบุตรโดยไม่ได้รับค่าจ้างของพ่อแม่เป็นศูนย์ ไม่แยกแยะระหว่างการใช้จ่ายที่สร้างความอยู่ดีมีสุขที่ยั่งยืนกับการใช้จ่ายที่เพียงชดเชยความเสียหายที่เกิดไปแล้ว คณะกรรมาธิการ Stiglitz-Sen-Fitoussi ซึ่งเรียกประชุมโดยประธานาธิบดีฝรั่งเศส Nicolas Sarkozy และมี Joseph Stiglitz, Amartya Sen และ Jean-Paul Fitoussi เป็นประธาน รายงานในปี 2009 ว่าระบบสถิติควรย้ายน้ำหนัก "จากการวัดการผลิตทางเศรษฐกิจไปสู่การวัดความอยู่ดีมีสุขของผู้คน" และควรติดตามความยั่งยืนแยกจากความอยู่ดีมีสุขปัจจุบัน แทนที่จะรวมเป็นตัวเลขเดียว ทางเลือกแทน GDP นำข้อเสนอนั้นไปปฏิบัติ GPI ซึ่งพัฒนาโดยสถาบันวิจัย Redefining Progress ในทศวรรษ 1990 และต่อยอดจาก Measure of Economic Welfare ปี 1972 ของ William Nordhaus และ James Tobin เริ่มจากการบริโภคส่วนบุคคล (เหมือน GDP) แล้วเพิ่มประโยชน์นอกตลาดที่ GDP ละเว้น (แรงงานในครัวเรือน การอาสาสมัคร) ขณะหักต้นทุนเชิงป้องกันและการสูญสิ้น (อาชญากรรม มลพิษ การเดินทางไปทำงาน การใช้ทรัพยากรหมดไป) ที่ GDP นับเป็นบวกอย่างผิดพลาด ดัชนี GNH ของภูฏาน ซึ่งบริหารโดย GNH Centre Bhutan (https://www.gnhcentre.bt/) ไปไกลกว่านั้นอีก โดยแทนที่การเติบโตเป็นวัตถุประสงค์ตามรัฐธรรมนูญที่ประกาศของประเทศ: รวม 33 ตัวชี้วัดข้าม 9 ด้าน — ความอยู่ดีมีสุขทางจิตใจ สุขภาพ การศึกษา การใช้เวลา ความหลากหลายทางวัฒนธรรม ธรรมาภิบาล ความเข้มแข็งของชุมชน ความหลากหลายทางนิเวศ และมาตรฐานการครองชีพ — เป็นคะแนนเดียวบนฐานความเพียงพอที่ใช้คัดกรองข้อเสนอนโยบายของรัฐบาลโดยตรง
คณิตศาสตร์
GPI = รายจ่ายการบริโภคส่วนบุคคล
+ ประโยชน์นอกตลาด (แรงงานในครัวเรือน อาสาสมัคร การศึกษาระดับสูง)
− ต้นทุนเชิงป้องกันและเชิงสังคม (อาชญากรรม มลพิษ การเดินทางไปทำงาน ครอบครัวแตกแยก)
− การสูญสิ้นของทุนธรรมชาติและทุนทางสังคม (การใช้ทรัพยากรหมด การสูญเสียที่ดินเกษตร)
คะแนนความเพียงพอของ GNH ต่อด้าน:
บุคคลเป็น "เพียงพอ" ในด้านหนึ่งเมื่อผ่านเกณฑ์ของด้านนั้นในแต่ละตัวชี้วัด
ดัชนีความสุข = (% ของประชากรที่เพียงพอใน ≥ 6 จาก 9 ด้าน)
+ (ค่าเฉลี่ยถ่วงน้ำหนักของส่วนที่ขาดของชนกลุ่มน้อย "ที่ยังไม่มีความสุข")
ตัวอย่างการคำนวณ
ภูมิภาค, GPI: การบริโภคส่วนบุคคลคือ 50 พันล้านดอลลาร์ บวกมูลค่าแรงงานครัวเรือนและอาสาสมัครที่ประมาณ 12 พันล้านดอลลาร์ (อัตราค่าจ้างตามต้นทุนทดแทน — ดู คุณค่าของเวลาอาสาสมัคร) หักต้นทุนรายปีที่ประมาณของความแออัดจากการเดินทางไปทำงาน (3 พันล้านดอลลาร์) อาชญากรรม (4 พันล้านดอลลาร์) และการสูญสิ้นทรัพยากรระยะยาว (6 พันล้านดอลลาร์):
GPI = 50 + 12 − 3 − 4 − 6 = 49 (พันล้านดอลลาร์)
หาก GDP เติบโตจาก 50 พันล้านเป็น 55 พันล้านดอลลาร์ในปีนั้น (+10%) แต่ต้นทุนเชิงป้องกันและการสูญสิ้นเติบโตเร็วกว่าการบริโภค GPI อาจลดลงแม้ GDP เพิ่มขึ้น — "สมมติฐานเกณฑ์" ที่นักวิจัย GPI อ้างถึงสำหรับเศรษฐกิจรายได้สูงตั้งแต่ราวทศวรรษ 1970 เมื่อการเติบโตยังคงไต่ขึ้นขณะที่ GPI ทรงตัว
พลเมือง, GNH: ผู้ตอบผ่านเกณฑ์ความเพียงพอใน 7 จาก 9 ด้าน (สุขภาพ การศึกษา มาตรฐานการครองชีพ ความเข้มแข็งของชุมชน ความหลากหลายทางวัฒนธรรม ความหลากหลายทางนิเวศ การใช้เวลา) แต่ไม่ถึงเกณฑ์ในความอยู่ดีมีสุขทางจิตใจและธรรมาภิบาล เนื่องจาก 7 ≥ 6 จึงนับว่า "มีความสุข" ในการนับจำนวนหัว; ดัชนีติดตามความลึกของส่วนที่ขาดสองด้านแยกต่างหาก เพื่อให้การผ่านอย่างฉิวเฉียดแยกไม่ออกจากการผ่านอย่างสบาย
ความเชื่อมโยงกับวิศวกรรมซอฟต์แวร์
- แดชบอร์ด KPI ที่สร้างบนปริมาณงานหรือการใช้จ่ายเท่านั้น (รูปแบบ GDP) จะพลาดความเสียหายที่เกิดจากการสร้างปริมาณงานนั้นอย่างเป็นระบบ — จำนวนตั๋วสนับสนุนที่ถือเป็น "การมีส่วนร่วม" แทน "ความทุกข์ของผู้ใช้" คือเวอร์ชันการส่งมอบซอฟต์แวร์ของการนับน้ำมันรั่วเป็นการเติบโต
- การบัญชีแบบ GPI เป็นรูปแบบการตรวจสอบที่มีประโยชน์สำหรับชุด ตัวชี้วัดผลงานหลักของภาครัฐ ใด ๆ: สำหรับทุกตัวชี้วัดผลผลิตหลัก ให้ถามว่ามันแอบก่อต้นทุนเชิงป้องกันอะไร (งานแก้ซ้ำ การตอบสนองเหตุการณ์ ภาวะหมดไฟ) แล้วหักออก เหมือนที่ GPI หักรายจ่ายเชิงป้องกันออกจากการบริโภค
- วิธีความเพียงพอรายด้านของ GNH — ผ่าน/ไม่ผ่านรายมิติ แล้วจึงรวม — โครงสร้างเป็นเทคนิคเดียวกับ การวิเคราะห์การตัดสินใจหลายเกณฑ์ (MCDA) และควรนำกลับมาใช้ทุกที่ที่คะแนนสเกลาร์เดียวจะซ่อนมิติที่ล้มเหลวร้ายแรง
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- ถือว่า GPI เป็นบัญชีประชาชาติที่แม่นยำ — ต่างจาก GDP, GPI ไม่มีระเบียบวิธีมาตรฐานเดียว; การศึกษาต่าง ๆ ถ่วงน้ำหนักต้นทุนการเดินทางไปทำงาน เวลาอาสาสมัคร หรือการสูญสิ้นทรัพยากรต่างกัน ดังนั้นการเปรียบเทียบ GPI ข้ามการศึกษาจึงเชื่อถือได้น้อยกว่าการเปรียบเทียบ GDP ข้ามประเทศมาก
- นำเข้า GNH ทั้งชุดสู่วัฒนธรรมนโยบายอื่น — น้ำหนักด้านและเกณฑ์ความเพียงพอถูกกำหนดผ่านการปรึกษาหารือของภูฏาน; การคัดลอกตัวเลขโดยไม่มีกระบวนการปรึกษาหารือเบื้องหลังได้ตัวชี้วัดกลวงที่ไม่มีใครเชื่อถือ
- สมมติว่าทางเลือกแทน GDP แทนที่การประเมินต้นทุนและผลประโยชน์ — สิ่งเหล่านี้เป็นตัวบ่งชี้เชิงวินิจฉัยทั้งระบบเศรษฐกิจ ไม่ใช่เครื่องมือตัดสินใจสำหรับโครงการเดียว; ใช้ การวิเคราะห์ต้นทุนและผลประโยชน์ทางสังคม (SCBA) สำหรับสิ่งนั้นแทน
แหล่งอ้างอิง
- Stiglitz JE, Sen A, Fitoussi J-P. "Report by the Commission on the Measurement of Economic Performance and Social Progress." (2009) https://ec.europa.eu/eurostat/documents/118025/118123/Fitoussi+Commission+report
- GNH Centre Bhutan. https://www.gnhcentre.bt/
- Redefining Progress. "The Genuine Progress Indicator: A Tool for Sustainable Development."
- Nordhaus WD, Tobin J. "Is Growth Obsolete?" (1972), NBER.