Tem 1 a 64· Selyow talvedh poblek
Gwerth Poblek
Gwerth poblek yw an dalvedh a wra governans po kuntellyans sektor sokyal dhe grys rag sevysogyon yn kuntel — na hepken an dyllyansow a dhefol po an arghans a spenn, mes a yw kowethas gwell drefen an kuntellyans dhe vos ha dhe wil haval orth hemma. "Trihornek strateji" Mark Moore a 1995 yw an previ standard: entrevenans poblek yw justyfys hepken pan yw lagha ha skoodhys, gwerthek yn substans, ha dyllyadow yn oberyans, an tri oll war unn dro.
Perag y talvos
Gwerth sektor privedh yw es dhe brisa: omsedhow minus kost, breusys gans kustomers a yll mos dhe-ves. Gwerth poblek nyns eus sin marghas haval dhodho. Servys pryson, auturdod tyli, ha skipa gwith flehes oll a dhefol tra na yll sevysogyon skonya prena yn unn, ha'n "kustomer" (an tyliyer, an offendyer, an flogh) nyns yw pup prys an keth den avel an pryns politek a awtoriz an budjet. Creating Public Value: Strategic Management in Government Moore (Harvard University Press, 1995) a ri an dysgyblyn gesys: menegyer a dal bos abel dhe lavarel (1) pyth wor poblek a grys y entrevenans, (2) a-dhyworth pyla y teu y lagha ha'y fundyans dhe'y holya — minister, konsel, mandat, grant — ha (3) a yll y gordhyans dyllya yn gwir gans an dus, an teknoleji, ha'n argerdhow a-dro dhodho. Towlen a skor yn da war unn po dew estyl a'n trihornek nyns yw hwath justyfys, kyn fo da y thowlen.
Hemma yw posek yn praktik drefen an moyha a fyllyansow medhelweyth sektor poblek nyns yw fyllyansow teknoleji. System a yll bos teknikal splann ha dyllyadow yn oberyans hag hwath fyllel drefen nagonan y'n kerghynnedh a lagha — ministers, panelys goloodh, an poblek — yn gwir a'n bodhas rag an pyth a wellha. Servys didjital Universal Credit ha Towlen Kenedhlek NHS rag IT yw an dhew dyskrifys yn lien jestya poblek an Pow Unys avel kasow may veu estyl oberyans ha lagha an trihornek yn-ves a hanow gans an estyl menegva.
An matematik
Gwerth poblek yw framweyth, na furvlen, mes a strethur kessow budhyans dyskler ynno dhe dri govyn a yll bos previs:
Previ trihornek strateji — mos yn-rag hepken mara sav an tri:
1. Lagha ha skoodh: Piw a awtoryzas hemma, ha'n kerghynnedh awtoryz
(kuntelles gwarthevigys, minister, konsel, bord, tybyans poblek) a'n
skoodh hwath pan vo ressowrsow ankorsys?
2. Gwerth poblek: Pyth da spesyfek, a yll bos dyskrifys, a dhefol hemma
rag sevysogyon po kowethas — diogeleth, yeghes, chauns, fydh, ewnder —
ha rag piw?
3. Kapasita oberyans: A yll an kuntellyans y dhyllya yn gwir gans an
staff, teknoleji, kowethysi, ha gallos lagha a'n jeves lemmyn —
po towlen lel dhe'ga kavos?
Entrevenans gwann a fyll yn fynsen orth an lyha unn estyl: dyllyadow yn teknikal mes heb mandat (arbrov kevrennans data na sinas nagonan); poblek mes na yll bos dyllys (servys didjital ankorsys heb kevatal jynnyrieth); po awtoryzys ha dyllyadow mes gwag a worth (ostel na usya nagonan).
Ensampel oberys
Auturdod leel: skipa didjital konsel a brof ostelwedh triyans AI rag goulennow budhyow chi.
- Lagha: kabinet an konsel re dhasnodhas strateji didjital-kynsa, mes an esedhoryon dewisys a bew dhe surdhra sokyal na sinas dewis awtomatek yn spesyfek — bwlch, na golow gwyrdh.
- Gwerth poblek: processya uskisa (budhi gwaytys: 10 dydh dhe 2 dydh) yw gwerth gwir hepken mara nag yw an goulenneryon skonys yn kamm; an kleim gwerth a dal kemeres kerensys, na hepken uskisder.
- Kapasita oberyans: an konsel a'n jeves unn skiansyer data ha heb argerdh monitoryans model, ytho an trodhva 2 dydh gwaytys nyns yw dyllyadow lemmyn orth an rate kamm deklaryes.
Dew a'n tri estyl a fyll. Framweyth Moore a lever: na vos yn-rag herwydh an skop — kynsa surhe awtoryzans splann rag dewisow awtomatek ha byldya kapasita monitoryans, po an "gwerth poblek" kleimys y'n kes besnes yw fals.
Governans kresennek: servys difyliyans on-line a'n auturdod tyli a'n jeves lagha krev (mandat statuthek) ha kapasita oberyans krev (skipa a vydh dyllyans yn fas) mes gwerth poblek gwann mara vo kemeres izel drefen an re diskarghes didjitalek — mir orth kevrys didjital — dhe vos gorrys yn kanal na yllons usya. An trihornek a dhiskwedh an pyth a vensa ostel dyllans hepken kelghi.
Kevrenn gans ynjynnerieth medhelweyth
Gwerth poblek yw an tyvyans-kelgh may esedh oll an gwrysva ma yn dadn: gwerth rag arghans a ri an previ ekonomi/effeythusder/effeyth rag fatell veu ressowrsow usys yn da; kost chauns yn spenna poblek a brisa pyth aral a yllsa an arghans gwil; ha additionality ha pwys marow, displetyans ha attributyans, ha analys kontrefaktual warbarth a bryv a yw an gwerth kleimys gwir na hepken gorrys. Rag jynnyoryon, an trihornek strateji yw pre-mortem dalvosek rag pub dewis produs sektor poblek:
- Kens skopya nodwedh, govyn piw a awtoryzas hi hag a vydh an awtoryzans hwath yn le — nodwedh byldys rag minister a wrug mos dhe-ves a yll bos kollys yn tawesek y lagha.
- Tretya "a yllyn y vyldya" ha "a dal dhyn y vyldya" avel dew woveyn gwir dyffrans; kapasita jynnyrieth a worthyp hepken an tressa estyl a'n trihornek.
- Dornskrifow godhvos produs rag servyssow poblek a dal dhe lavarel an kleim gwerth poblek yn splann, na hepken an hwedhel usyer, drefen gwerth usyer ha gwerth poblek nyns yw pup prys an keth (mir orth sewyansow erbynn dyllyansow).
Trapow
- Tretya kapasita oberyans avel justyfyans lowr. "Y hyllyn y vyldya" a worthyp unn estyl hepken a'n trihornek; skipasow gans kapasita dyllans krev a ostel lies treveth tra na vynnas nagonan ha na grys gwer poblek dyskrifys vyth.
- Kemmysga lagha gans lageth. Towlen a yll bos lageth hag hwath heb an skoodh politek ha poblek res rag y witha dres fas dyllans kales; keskudhyans lagh nyns yw mandat.
- Gorra bos gwerth poblek pyth a lever an dirvedh komisyonya. Model Moore a wovyn an kleim gwerth dhe vos previs erbynn gwir les an sevysogyon, na hepken deklaryes gans an arghansor — poran an framweyth a goedh yn omsertifikasyon.
Fentynyow
- Moore MH. Creating Public Value: Strategic Management in Government. Harvard University Press, 1995.
- Moore MH. Recognizing Public Value. Harvard University Press, 2013.
- Benington J, Moore MH (eds). Public Value: Theory and Practice. Palgrave Macmillan, 2011.
- HM Treasury, "The Green Book: Central Government Guidance on Appraisal and Evaluation" (2022). https://www.gov.uk/government/publications/the-green-book-appraisal-and-evaluation-in-central-government