Tem 55 a 64· Da-vos, ekwita ha tennoryon sokel
Kontyans Kapital Naturek
Kontyans kapital naturek a worr an kerghynnedh war an keth savla avel pub asset kenedhlek po kuntellyans aral: hi a vesur an stok a ressowrsow naturek (koesow, pri, avonow, gwlyb, an atmosfer) ha'n lanwes a wonisyow a dhefol (kemeres karbon, difres lymmyow, hamdhyans, boos), yn termys fisyk ha mona, may fo dhiskwedhys dyfyk an kerghynnedh y'n dewisow haval orth dyfyk kapital arghansek. An Pow Unys yw unn a'n governansow pellha yn gwil hedna yn lel, drivys gans an 25 Year Environment Plan (2018) hag apliys dre gontys UK Natural Capital an ONS ha dyskans ategol Green Book HM Treasury.
Perag y talvos
Kontyans a'n teylu — kuntellyans ha governans haval — a dhesk koes avel heb dalvos bys pan yw trohys ha gwerthys avel prenn, ha'n eur na ow tos dhe vos GDP. Kontyans kapital naturek a vydh dhe serri an bwlch na: an 25 Year Environment Plan a ankoras an governans dhe settya tybyans kapital naturek dres polici, ow lavarel yn splann an dhelit dhe vos "an kenerasyon kynsa dhe asa an kerghynnedh yn savla wella es mayth o". An ONS a dhyllo wosa hedna kontys bledhynnek UK Natural Capital (https://www.ons.gov.uk/economy/environmentalaccounts/bulletins/uknaturalcapitalaccounts/latest) a vesur gwerth mona a wonisyow ekosystem — dhyworth hamdhyans y'n koes bys dhe leshyow yeghes a spasow gwyrdh trev bys dhe gadhya karbon an gwlyb-tir — dre usya an keth framweyth Kontys Kenedhlek a vydh usys rag kapital gwrys, may hyllo kapital naturek wosa hedna esedha y'n keth tablen keres avel fordhow, tyji ha daffar. Dyskans Enabling a Natural Capital Approach (ENCA) HM Treasury, ategol dhe'n Green Book (https://www.gov.uk/government/publications/enabling-a-natural-capital-approach-enca-guidance), a styr fatell dal an apposyoryon gwerthya kostow ha budhow a'n kerghynnedh yn kessow besnes, may hyllo towlen fordh a dhystrowa koes hen po towlen lymmyow a dhasdhewlel gwlyb-tir bos kehevelys yn termys mona kesstrethys y le unn a'n jeves niver ha'n huvel paragraf a dhelmya.
An matematik
Gwerth asset a wonis ekosystem = NPV a lanwes an gonisyow a dhefol an asset
Gwerth asset = Σ (t = 1 dhe T) [gwerth lanwes gonis bledhynnek_t / (1 + r)^t]
mayth yw:
gwerth lanwes gonis_t = kevatal a'n gonis y'n vledhen t × gwerth unita
(rag ensampel ymweleryon hamdhyans × gwerth rag ymweles;
tunnow a gemerys karbon × pris karbon)
r = rate diskont (rate diskont sokyal an Green Book — mir orth
[rate diskont sokyal](../skeul-diskont-sokel/))
T = gorwel termyn may fo gwaytys an asset dhe dhefola an gonis
Hedna yw an keth framweyth gwerth present net usys rag gwerthya kapital gwrys po apposya pub budhyans poblek lemmyn apposyans Green Book — kevres kontyans kapital naturek yw ri kevatalow fisyk lel ha gwerthow unita rag gonisyow a veu prisys kens dhe nowydh.
Ensampel oberys
Koes trev, gwerth hamdhyans: koes a 50 hektar a dhrehedh 80,000 ymweles hamdhyans bledhynnek gwaytys, pub unn gwerthys (dre metod kost an vyaj po preferrans derivys — mir orth gwerthya dre preferrans diskwedhys ha gwerthya dre preferrans derivys) dhe £3 rag ymweles. An koes a wayt pesya dhe dhefola an gonis ma rag 50 bledhen, apposys orth rate diskont a 3.5%.
Gwerth hamdhyans bledhynnek = 80,000 × £3 = £240,000/bledhen
NPV dres 50 bledhen orth 3.5% ≈ £240,000 × fylkter annuita(3.5%, 50 bledhen)
fylkter annuita(3.5%, 50) ≈ 21.4
Gwerth asset ≈ £240,000 × 21.4 ≈ £5,136,000
Ow tehe gwith karbon: an keth koes a gemer 400 tunn a CO2 an bledhen gwaytys, gwerthys orth pris karbon an governans nyns-gwerthys a-dro dhe £75/tunn (skwith — usya an gwerthow karbon BEIS/DESNZ dyllys lemmyn rag apposyans bew).
Gwerth karbon bledhynnek = 400 × £75 = £30,000/bledhen
NPV dres 50 bledhen orth 3.5% ≈ £30,000 × 21.4 ≈ £642,000
Gwerth asset koes hollek (hamdhyans + karbon) ≈ £5,136,000 + £642,000
≈ £5,778,000
Hedna yw kens ow tehe leshe lymmyow, bywvewnans po gwasonyow ayr a wovyn dyskans ENCA ynwedh dhe'n apposyoryon kemeres yn kons — an kresen yw yn tyby leur, na'n nenvos.
Kevrenn gans ynjynnerieth medhelweyth
- Systemyow kerghynnedhek ha jorna asset rag auturdodys leel hag asnedhyow (pargow, fordhow meur, dowrow) a yll staga rejistra kapital naturek ryb aga rejistra asset fisyk, ow usya an keth patron lanwes-gonis-times-gwerth-unita avel pub kronnyow kost unita a wra an kuntellyans gwitha.
- Drefen NPV kapital naturek bos sensitiv dhe'n rate diskont (mir orth fylkter annuita an ensampel), pub ostelwedh a'n kontya a dal diskwedhes an rate ha'n gorwel avel ynkorsow gwelys, na'ga hudha — an keth poynt a dhisplegys yn kehevelder ynter kenerasyons ha diskonta a barhansek.
- Kontys kapital naturek yw yn fowr yn dhe vos ynkors res rag rannow efeyth kerghynnedhek kessow besnes apposyans Green Book; an pennskipa a wra byldya ostelow kessow besnes a dal tretya kontys an ONS ha gwerthow unita ENCA avel data dhe gevrena, na dra a dhasdhewlel an apposyoryon dhyworth an dallath pub prys.
Trapow
- Dyblyg-kontya gonisyow ekosystem a gesgwrans — gwerth hamdhyans ha gwerth bywvewnans rag an keth le a yll kevrenna data pryn-ewl a'n gwaytys; dyskans ENCA a wardh yn splann erbynn kresen gwerthow dhyworth ostelow arhwith a gesgwrans.
- Tretya gwerth asset kapital naturek avel stedhek — lanwesow gonis a janj gans an klymat, gwithyans ha gwask usyans tir; gwerth karbon ha difres lymmyow koes yn an dekvledhen ma nyns yw perghenn pesys a'n le.
- Usya gwerthow unita kresek kenedhlek rag dewis pur leel — hektar a goes trev hedhadow ha hektar a ynys pell yn ughel a'n jeves gwerth hamdhyans pur dhyffrans; dyskans ENCA a gussul gwerthow leel po spesyfek dhe'n le mara ens kevys, na dewis kresen kenedhlek.
Fentynyow
- ONS. "UK natural capital accounts." https://www.ons.gov.uk/economy/environmentalaccounts/bulletins/uknaturalcapitalaccounts/latest
- HM Government. "A Green Future: Our 25 Year Plan to Improve the Environment." (2018)
- HM Treasury / Defra. "Enabling a Natural Capital Approach (ENCA): guidance." https://www.gov.uk/government/publications/enabling-a-natural-capital-approach-enca-guidance