Tem 14 a 64· Arvreythyans ekonomek governansek
Prisya dre Dewis Deklarys
Metedhow dewis deklarys a estymya talvedh dafar heb marghas dre wovyn yn ewn orth tus pygemmys a vynsons paydhya rag, po degemmeres yn gwittyans rag y asa, yn tekna dre anketa strukturys ow tiskrifa kas hypotetek. Prisya kondysyonel yw an fordh an moyha aswonys a'n teylu.
Perag y talvos
Annex 2 an Lyver Gwyrdh (gidyans ekstra a-dro dhe brisya effeythyow heb marghas) a gemmer metedhow dewis deklarys rag dafar heb treuslans marghas gwelys may hyller dyskudha talvedh dhiworth — ansawor ayr, bioverseth, difresyans dowr, talvedh bos a dirlen na wel nebonan nevra (https://www.gov.uk/government/publications/the-green-book-appraisal-and-evaluation-in-central-government). Defra a dhyllas y gidyans dewis deklarys y honan rag arvreythyans amgylchynnek rag henna drefen bos meur a dalvedh amgylchynnek (gwithyans trigva, ansawor dowr) heb marghas dihwithrys vyth, dihaval dhe, rag ensampel, son, a gesres dhe'n lyha gans prisyow chi gwelys (gwelewgh prisya dre dewis diskwedhys).
Gwir dynnans dewis deklarys — ev a yll prisya yn lytherek pub tra, ha'n dafar na veu treuslys nevra — yw ynwedh fenten y gudyn kredyans. Drefen na wra an gorthebysi spenna arghans yn gwir, anketow prisya kondysyonel a vydh gwann orth biesy hypotetek (tus a dhogh orth parys-dhe-baya pan vo heb ledyans bengasow ynwir), effeythyow ensedha (an keth dafar yw prisys yn dihaval herwydh pyth erel eus y'n anketa), ha biesy poynt dallath yn dhelinyansow gwari offrys. Panel NOAA 1993 war brisya kondysyonel, gelwys wosa dhadhel Exxon Valdez, a settyas savonegow dhelinyans — furv referendum binar "a baydhydh £X, ya/na" yn le offrya digeskus, hag ahwerdhow dres henna a'n ledyans bengas ynwir an gorthebyer — a bys hwath avel savonek dhelergh rag anketow defendys.
An matematik
Prisya kondysyonel (furv referendum):
Gorra dewis binar: "a baydhydh £X y'n bledhen rag sewyans Y? ya/na"
Chanjya X yn hap dres gorthebysi.
Gweres parys-dhe-baya avel gwrians a skeul gorthebow ya/na orth pub X.
Parys-dhe-baya kres = gwel dhann an kromm goveyans estymys
Talvedh kesgemmysk = Parys-dhe-baya kres × poblans afektys
Variant dhivyskans dewis (modelyans dewis rannys):
Gorra dhe worthebysi dewisyow ledrys ynter pakkettow a attributys
(dhe gonta attribut kost), estymya prisyow y-kevrys rag pub attribut
heb kost dhiworth an treskavyansow a dhiskwedh gorthebysi.
Variant an dhivyskans dewis yw dewisys dre vras yn gwayth a'n Rywvaneth Unys a-lemmyn erbyn prisya kondysyonel unn-govyn, drefen bos gorfors gorthebysi dhe dreskavya lies attribut erbyn kost fenowgh a wra estymyansow moy kosk-ynnans, kales dhe wari, es unn govyn ya/na.
Ensampel oberys
Governans kenedhlek: Defra a wra komisya anketa prisya kondysyonel dhe brisya towlen gwellheans ansawor dowr avon. Anketa yn furv referendum a 2,000 chi a gav 62% a baydhsa £40/bledhen dre ekstra bil dowr hypotetek, ha'n kromm goveyans estymys a re parys-dhe-baya kres a £28/bledhen rag pub chi.
Parys-dhe-baya kres = £28/chi/bledhen
Chiow y'n skeusyow dowr = 340,000
Talvedh bledhenek kesgemmysk = £28 × 340,000 = £9.52m/bledhen
Dres termyn arvreythyans a 20 bledhen orth skeul diskont 3.5% (fattor annuyta ≈ 14.2):
PV(prow) ≈ £9.52m × 14.2 ≈ £135m
An niver kesgemmysk ma yw ena keshes erbyn tu kost dhivyskans kost-prow sokel an towlen. An Lyver Gwyrdh a erghys dustuniow dewis deklarys a'n sort ma dhe vos rapportys ryb aga ynter-fydhyans ha medhodoleth an anketa, nyns avel niver noth, drefen bos an niver yn dann moy frael es pris marghas.
Kharite: yn kredyans erytach a wra anketa a wellyoryon ha nyns-gwellyoryon a-dro dhe barys-dhe-baya rag lettya degea chi istorek na gwelons nevra yn necessarieth (y dhalvedh bos). Drefen na wre nyns-gwellyoryon, na welsa nevra an chi, dhe rapportya parys-dhe-baya posytiv hwath, an anketa a gaptyr talvedh bos ha talvedh gwaredh na wrussa kuntell syml a brow-fiya gweler (henwell dewis diskwedhys) kavos nevra — ow tiskwedhes gwir dhelwosa dewis deklarys pan na'th eus treuslans marghas a bub kynd dhe dhiskwedhes talvedh.
Kevrenn gans ynjynnerieth medhelweyth
Metedhow dewis deklarys a dhetha nebes yn ewn dhe oberow ynjynnerieth medhelweyth, mes ynjynnoryon a dhrehev platformow kussulyans dhinasek, arfow kevrenn-bajet, po ynfrastrukter anketa poblek yw fenowgh ow tsehevel an arf may hwodh an ekonomieth anodho. Gul dewisyow dhelinyans anketa yn ewn — offrysow hap, framya referendum binar yn le govynnow digeskus, ahwerdhow bengas skler — nyns yw hweg UX, ev yw an pyth a wra an prisya defendys yn skrutyans; anketa y'n app gwrys yn kamm a yll dilea misyow a dhivyskans ekonomek wosa. Gwelewgh metryksow bodh dhinasek rag an dyssiplin moy ledan a dhrehedhes data opinyon poblek a dhegh pes dhivyskans.
Trapow
- Govynnow digeskus "pygemmys a baydhydh?". An re ma yw moy gweth dhe vias strategek hag ankora es framya referendum binar; erghyans panel NOAA a devnydhya furv referendum yw perag drefen bos kasya digeskus ow perfurmya yn drog.
- Heb ahwerdh a'n ledyans bengas ynwir an gorthebyer. Hebdhodho, parys-dhe-baya deklarys a dres yn fenowgh pyth a baydhsa an keth tus pan vo treskavyans bengas ynwir yn gwari — bias hypotetek.
- Gasa ow effeythyow ensedha a-ves. An keth dafar prisys unnik erbyn prisys avel rann a bakket moy a re estymyansow parys-dhe-baya dihaval; rapportewgh pyth erel, mar kyns, o y'n framwayth anketa.
- Gul estymyans poynt unn anketa avel selys. Praktis an Lyver Gwyrdh a wayt eskoreth ha dadhel a viasow aswonys, nyns niver noth kemerys yn tabel kost-prow kepar ha pan vo pris marghas.
Fentynyow
- HM Treasury. "The Green Book," Annex 2: valuing non-market impacts. https://www.gov.uk/government/publications/the-green-book-appraisal-and-evaluation-in-central-government
- Defra. "Valuing environmental impacts: practical guidelines" (contingent valuation and choice experiment guidance). https://www.gov.uk/government/collections/valuing-environmental-impacts
- Arrow K, et al. "Report of the NOAA Panel on Contingent Valuation." Federal Register, 1993.
- Mitchell RC, Carson RT. "Using Surveys to Value Public Goods: The Contingent Valuation Method." Resources for the Future, 1989.