Tem 48 a 64· Talvedh poblek yn governans didhital
Talvos AI yn Gwarnans
Talvos AI yn gwarnans yw an erwir may tal dhe system AI devnydhys yn gonys poblek hwalen kewar an keth prow-rag-arghans ha'n keth talvos poblek avel pub dewis arall a wolyow — na wel isella drefen y vos nowydh, ha na wel ughella drefen y vos own anodho. Hemma yw an govynn a dal dhe'n bagas delivrans gul gorthyp dhodho kyns, ha nyns wosa, may fo an nodhva AI delivrys: a dhe hemma moy a dalvos es a gost, wosa prisya yn onest an dhysywyans, an evrys ha'n peryl?
Perag y talvos
Ofis Kreiz Data ha Didjital (CDDO) an Rywvaneth Unys a dhelivras y Framweyth AI Jenerek rag Gwarnans yn 2024, ow byldya war gidyans dalleth a Metheven 2023, ha'y strokturya a-dro dhe dheg pennreyth a dhiskwedh pyth yw AI jenerek, y efenyow etegek, sekeredh an daklow, kontrollow sewyans, kevarwodhyans an kevres bywnans a-dhiworth, aspia kasow devnydh ynwir, kesoberans dre oll an gwarnans, hwarvedh, skilyow ha governans. Dynnargh an framweyth a-dro dhe "kontrol dynnargh nerthek" ha gwerth bywnans hollek a vodh drefen bos dhe gasow negys AI maner fyllel sperys na'n jeves spenserow IT erel: niver pennskoodh produktivita an towlen dallethus yw es dhe wul ha es dhe ynnow, drefen y vos musurys kyns an pwys a gwiryans, kewiryans ha dhysywyans a wra an daklow. Ryb an framweyth, Standard Rekordya Hwarvedhegieth Algorythmek (ATRS) a erghy dhe'n bagasow poblek dhe boblya rekord standard — porpos, data devnydhys, perfformans, prevyans ewnder, ordenyansow dhysywyans dynnargh — rag daklow algorythmek a'n jeves ynfluyans meur war dhewisyow a-dro dhe dus; hemma a wra kost dhysywyans system AI testen rekord poblek, ha nyns estymyans kudh a yll bagas gasa yn tawesek.
An matematik
Kemeres AI a yw prisys avel gwayans dhe — ha nyns an esel a — arhwythyans talvos rag arghans standard, gans an ger spesifek dhe AI gwrys splann ha nyns plygys yn unn niver "gwayn produktivita":
Talvos net system AI =
gwayn produktivita (termyn sawyes × kost staff leun)
− kost lysans/kompoter
− kost gwiryans ha dhysywyans dhen (kwithra askorrans AI kyns
y vos devnydhys — ny dheriv bys y niver ledhys, hyd y'n daklow gwrys-ha-gowrys)
− kost dokumentyans ATRS ha towlen golynnek
− kost-alhwedhys-peryl a ankombrans dhiworth gwallow, gokyneth,
po hallusinyans, pwysys herwydh piw a dheg an ankombrans (pwysys dhistrybyans)
Niver produktivita towlen dallethus na wor an ger dhysywyans
nyns yw keswar gans linenn selys kost negys-avel-usadow a'n jeves
kwiryans dhen kehaval — gwelewgh ai-productivity-in-the-public-sector
rag an dhisplin musurans produktivita leun a dhevnydh hemma.
Ensampel oberys
Auturyta leel ow tevnydhya daklow AI jenerek dhe skrifa kynsa gorthebow dhe wovynnow reyth treth konsel: 25,000 govynn/bledhen, kyns trehys yn tien gans oberoryon kas dhe 14 mynysenn yn kres rag govynn, kost staff leun £34/our.
Kost linenn selys (heb AI):
25,000 × (14/60) × £34 = £198,333/bledhen
Hawl pennskoodh an towlen dallethus: AI a skriv gorthyp yn 90 eylen,
an oberyer "hepken a wel ha danvon" — termyn nowydh hawlys yw 3 mynysenn
25,000 × (3/60) × £34 = £42,500/bledhen
→ sawyans hawlys £155,833/bledhen (a hevel treylyansek)
Niver leun-kost, musurys wosa 3 mis yn bew, ha nyns yn kasow-prov
dewisys gans an towlen dallethus:
Termyn gwiryans + ewnhes ynwir rag gorthyp: 6 mynysenn (yma edhom
a wir golyow rag govynnow kompleks po tebel-tushus)
25,000 × (6/60) × £34 = £85,000/bledhen
Kost lysans/kompoter: £38,000/bledhen
Dokumentyans ATRS ha golyans kehwarter a bias/dalvos: £14,000/bledhen
Kost hollek = 85,000 + 38,000 + 14,000 = £137,000/bledhen
Sawyans ynwir = 198,333 − 137,000 = £61,333/bledhen — gwir ha wordhi dhe
withe, mes yn dann hanter an hawl pennskoodh an towlen, ha res o musurans
termyn dhysywyans onest, ha nyns an gwella-kas an towlen, rag y gavos.
Kevrenn gans ynjynnerieth medhelweyth
Omma ai-productivity-in-the-public-sector ha'n dhosten ma a gyfeth: teythyow ynjynnerieth a vyld dhasserhyansow AI yn gonys poblek a'n jeves an instrumentyans a wra an niver "ynwir" y'n ensampel obrys possybyl — logya an termyn gwiryans ynwir, an pellder ewnhes ynter an dhrafft ha'n gorthyp danvonys, ha'n skeul eskonnyans, ha nyns fydhya yn kondysyons demo an towlen dallethus. Dhasserhyansow AI a dal bos prisys erbyn poynt 9 an digital-service-standard (gonys sur, privetter devnydhyer) ha kesverkys gans public-sector-cybersecurity-value pan dhegh an daklow data sitisenyon, ha pub system AI a'n jeves ynfluyans meur war dhewisyow a-dro dhe dus a dal kafos rekord ATRS kyns y vos kysidrys parys rag prisyans, kepar dell dal gonys kafos prisyans digital-service-standard passys kyns mos yn bew.
Trapow
- AI-golghi: ail-henwel awtomatyans a-der rewlys dell yw "AI" rag kavos arghans po sewyans prederys rag kemeres AI, heb an peryghow a gewirder po bias a wra gwiryans an skrutinyans ekstra a'n framweyth.
- Musurya produktivita towlen dallethus, ha nyns produktivita produkshyon: towlennow dallethus a ruth war gasow-prov dewisys gans gwiryoryon omrewlyek ha dhedhwyl; produkshyon a ruth war an kasow kemmyskys oll gans gwiryoryon a dhasserth bias awtomatyans dre amser ha lesa an gwiryans — an dhew a dhifigür an niver kost dhysywyans onest.
- Mos hebdh an rekordyans ATRS drefen bos an daklow "nyns yw gwir dhewis awtomatyk": an dhrehedh an standard yw ynfluyans meur war ddewis a-dro dhe dhen, a dhewgh an brassa rann a daklow skrifa po triage a fas dhe sitisen, kyn fo den ow sinya yn teknik.
- Hepkorr dhistrybyans an gwallow: skeul gwall system AI kresys dres devnydhyoryon oll a yll kudha skeul gwall po bias meur uhella rag bagasow arbennik; distributional-weighting a dal bos devnydhys war an ger peryl-alhwedhys a ankombrans, ha nyns hepken an niver ewnder hollek.
Fentynyow
- Central Digital and Data Office, Generative AI Framework for Government (2024). https://www.gov.uk/government/publications/generative-ai-framework-for-hmg
- Algorithmic Transparency Recording Standard. https://www.gov.uk/government/collections/algorithmic-transparency-recording-standard-hub
- HM Treasury, Green Book: central government guidance on appraisal and evaluation. https://www.gov.uk/government/publications/the-green-book-appraisal-and-evaluation-in-central-governent